oranges-1117644_1280

Sinaasappels, het goud van Valencia

Uit: Por Favor Magazine Winter 2021
Door: Guusje van Kreij

Valencia wordt met het jaar populairder voor een stedentrip. Guusje van Kreij en Evelien Rijpma vestigden zich in de zomer van 2019 in deze sinaasappelstad om een reisorganisatie te starten. Met The Orange Guide willen zij de reiziger kennis laten maken met méér dan alleen de bruisende terrasjes en het uitgestrekte strand. In dit derde van een reeks van artikelen in Por Favor nemen de enthousiaste meiden je mee naar het meest iconische van Valencia: de sinaasappelvelden.

Het is een heldere dag begin december, de lucht is felblauw. We rijden via een oprit met aan weerszijden metershoge palmbomen het erf van de beroemde Huerto Ribera op. Eigenaren Teresa en Francisco, een oud echtpaar, staan ons al zwaaiend op te wachten bij de ingang. Als we de auto uitstappen, dringt de geur van citrus onze neusgaten binnen, terwijl de zon onze huid kust.

We zijn vandaag in Carcaixent, een dorp aan de oever van de rivier de Júcar in het gebied La Ribera, 40 kilometer ten zuiden van Valencia. In 1781 plantten de lokale pastoor, apotheker en notaris hier samen de eerste sinaasappelgaard van Valencia. Maar La Ribera was een kaal en droog gebied en sinaasappelbomen hebben ontzettend veel water nodig – wel 25 liter per sinaasappel – dus het drietal boorde waterputten, maakte waterraderen en bouwde zo een irrigatiesysteem. Daarmee werden de droge zandgronden omgetoverd tot de eerste sinaasappelgaarden van Valencia – een ware doorbraak. Carcaixent wordt dan ook wel ‘la cuna de la naranja’ ofwel de ‘wieg van de sinaasappel’ genoemd.

De geboorte van de Spaanse sinaasappel nam echter niet in Valencia plaats, zoals velen denken. Al in de vijfde eeuw na Christus, toen Spanje een kolonie was van het Kalifaat en de Taifa, haalden de Arabieren sinaasappelbomen uit Afrika naar Spanje. De bomen dienden als decoratie van binnentuinen van paleizen en moskeeën en het sap van de toen nog bittere en zure sinaasappel werd gebruikt om koper mee te poetsen. Pas veel later namen de Portugezen de voor ons bekende zoete sinaasappel mee vanuit China via de zijderoute naar Spanje. Lange tijd was de Spaanse sinaasappel een delicatesseproduct voor de rijken. Pas met de eerste sinaasappelgaarden in Carcaixent, nam de sinaasappelteelt serieuze vormen aan.

Sinaasappels hebben naast water veel zon nodig. En laat nou net in Valencia meer dan 300 dagen per jaar de zon schijnen! Aangezien de weers- en milieuomstandigheden in het gebied uitstekend zijn, waren de verkregen sinaasappels van goede kwaliteit, grootte en smaak. Al snel werden ze zowel nationaal als internationaal op de markt gebracht, wat een grote economische groei in niet alleen het gebied van La Ribera veroorzaakte, maar in geheel Valencia.

Vicente Ribera Tarragó, de voorvader van onze gastvrouw Teresa, besloot aan het begin van de 19e eeuw als één van de eerste boeren ook een sinaasappelgaard te planten in La Ribera. Met de opbrengsten werd het paleisachtige vertrek ‘Huerto Ribera’ gebouwd. Tot op de dag van vandaag worden de ‘Naranjas Ribera’ in Carcaixent verbouwd en woont de familie Ribera nog steeds pal naast hun eigen sinaasappelbomen. Teresa en Francisco leiden ons druk vertellend rond door de sinaasappelgaarden. Ze laten zien hoe het originele irrigatiesysteem, ooit geïntroduceerd door Arabieren om de talloze rijstvelden rondom Valencia van voldoende water te voorzien, ook nog steeds van kracht is in de sinaasappelteelt. De sinaasappelgaard loopt naar beneden af in terrassen die regelmatig onder water worden gezet. Naranjas Ribera teelt een variatie van sinaasappelen waardoor de oogst gespreid is over het grootste gedeelte van het jaar. De ‘late’ sinaasappels die in maart nog geoogst worden zijn het meeste waard: die zijn zeldzaam. Teresa vertelt met stralende ogen over hoe haar overgrootvader de plantages is begonnen.

Het heeft hun familie veel welvaart gebracht, maar de Valenciaanse sinaasappelboeren doen tegenwoordig geen gouden zaken meer. De concurrentie vanuit Afrika is ongekend waardoor lokale boeren hun hoofd net of net niet boven water kunnen houden. De Familie Ribera richt daarom al haar pijlen nu op het verkopen van delicatessenproducten van sinaasappels, zoals likeuren en jam. Wij krijgen een lading mee naar huis om te proeven.

Als eerbetoon aan de sinaasappel heeft Valencia een eigen cocktail met sinaasappelsap. Deze is ontstaan in het Café Madrid, in het centrum van Valencia. In de jaren vijftig bezochten zakenlui uit Bilbao regelmatig deze bar. Als ze een goede deal te vieren hadden, bestelden ze cava. Dat noemden ze voor de grap ‘agua de Bilbao’, water uit Bilbao, omdat het water in het groene Noord-Spaanse Bilbao een stuk lekkerder smaakte dan het Mediterraanse water van Valencia. De barman pakte de zakenlui terug door ‘Agua de Valencia’ te ontwikkelen, waarin sinaasappelsap het hoofdelement is. Naast sinaasappelsap, bevat de cocktail cava en witte likeuren (wodka en gin).

Eenmaal terug in onze thuisstad Valencia valt de citrusgeur ons nog meer op. De straten van de stad zijn van november tot half maart vrolijk groen met oranje gekleurd door de wel 6.000 sinaasappelbomen die de stad telt. De sinaasappelbomen zijn decoratief; de sinaasappels die eraan hangen zijn waterig en bitter, maar de bomen zien er wel mooi uit en de geur is evengoed heerlijk! Vanaf januari begint de gemeente met het preventief losschudden van de sinaasappels, zodat er geen gewonde burgers vallen door de sinaasappels die met de dag zwaarder worden. Dit gebeurt door vibrerende tractors die de bomen flink door elkaar schudden, óf door gemeentewerkers die met stokken de sinaasappels losslaan. De taak brengt wel 4000 uur werk met zich mee.

De komst van de sinaasappels in Valencia is misschien wel Valencia’s grootste trots. Het heeft de stad vanaf begin 19e eeuw ongelooflijk veel geld opgeleverd, zogenoemd ‘sinaasappelgeld’, waarmee een groot deel van de stad is opgebouwd. De Mercat Central, de centraal gelegen overdekte versmarkt van Valencia, is één van de gebouwen die haar bestaan dankt aan het sinaasappelgeld dat de gemeente rijk was. De markt, gebouwd in de ‘nieuwe Catalaanse’ stijl, een Spaanse tak van de Nouveau Art stroming, is dan ook één groot eerbetoon aan de sinaasappels: deze zijn overal in de betegeling en op het plafond terug te vinden. Maar ook in het treinstation van Valencia, la Estación Nort, en boven de ingang van Mercat de Colón, zijn de sinaasappels volop terug te vinden in de wanddecoratie.

Benieuwd geworden naar de sinaasappels in Valencia? Voor groepen organiseert The Orange Guide een dagtrip naar de meest authentieke sinaasappelgaard van Valencia, mét paella lunch en Agua de Valencia toe. Blijf je liever in de stad? Tijdens de fietstours word je gewezen op de meest iconische gebouwen van Valencia en op de prachtige sinaasappeldetails. Ook laten we je de beste Agua de Valencia van de stad proeven.

en_GBEN

Wij gebruiken cookies voor de beste gebruikerservaring